BA ritgerð Björns Ásgeirs Björnssonar frá árinu 1997 fjallar um sjávarútveg og mannlíf á Ísafirði um aldamótin. Ræðir hann um íslenskt samfélag og breytingar á atvinnuháttum við lok 19. aldar og á öndverðri 20. öld. Einnig fjallar hann um aukin umsvif og mikilvægi sjávarútvegarins í annars stöðnuðu landbúnaðarsamfélagi og vélvæðingu báta sem gjörbreytti bæði útgerðinni og samfélaginu öllu.

Ísafjörður um aldamót. Sjávarútvegur í deiglunni

Óðinn Haraldsson fjallar  í BA ritgerð sinni frá árinu 1995 um vélvæðingu íslenska bátaflotans í samhengi við það sem var að gerast út í Evrópu þar sem framfarir í járn- og stáliðnaði sem og lækkandi stálverð leiddu til aukinnar vélsmíði og nýjunga ýmis konar. Óðinn fjallar hér um vélvæðingu bátaflotans í Danmörku, Noregi og Færeyjum með það að markmiði að sýna fram á að vélvæðing á Íslandi var samstíga því sem gerðist annars staðar. Einnig skoðar hann vélvæðingu íslenska bátaflotans og samhengið á milli fjölgunar í flotanum og aukins afla. Markmið Óðins var að sýna með óyggjandi hætti að vélbátaútvegurinn var ekki síður mikilvægur fyrir iðnbyltinguna á Íslandi en togarar, og jafnvel mikilvægari.

Vélvæðing bátaflotans

BA ritgerð í sagnfræði sem Jón Ólafur Ísberg skrifaði árið 1988 um forsendur og upphaf vélbátaútgerðar. Lýsir hann þeim breytingum sem urðu á sjávarútvegi landsmanna síðustu áratugi 19. aldar og við upphaf 20. aldar, með útgerð árabátanna sem þungamiðju. Jón Ólafur spyr hér hverjar forsendur vélvæðingar voru, hvað gerði hana mögulega og nauðsynlega. Ennfremur veltir hann því fyrir sér hvenær vélvæðingin hófst, hverjir stóðu að henni, hvaðan fjármagnið kom og hvað menn græddu á fyrirtækinu.

 Frá árum til véla. Forsendur og upphaf vélbátaútgerðar

Þórarinn Hjartarson skrifar hér um Húna II sem er stærsta eikarskip smíðað á Íslandi sem enn flýtur. Fiskilestinni hefur verið breytt í veitingasal fyrir 50 manns. Í lúkarnum þar framan við er eldhús. Undir hvalbaknum er snyrtiaðstaða. Í káetunni undir brúnni er setustofa fyrir 10-15 manns. Þessar breytingar eru samt fyrst og fremst á ytra borði og í öllum meginatriðum er báturinn óbreyttur frá fyrstu gerð. Síldarbáturinn gamli er glæsileg fleyta og fjöður í hatt bæjarbúa á Akureyri. Á sínum tíma var hann þó nærri farinn í kjölfar flestra íslenskra tréskipa: á bálið eða sökkt í hafið. Húni II er skip með fortíð.

Saga báts: Húni II í tímans rás